पर्यावरण अभ्यासाची ओळख : 1.1 पर्यावरण अभ्यासाचे स्वरूप, 1.2 पर्यावरण अभ्यासाची व्याप्ती, 1.3 पर्यावरण अभ्यासाचे महत्व, 1.4 शाश्वतता आणि शाश्वत विकास संकल्पना
परिसंस्था : 2.1 परिसंस्था म्हणजे काय?, 2.2 परिसंस्थेची रचना व कार्य, उर्जा प्रवाह, अन्नसाखळी, अन्नजाळी आणि परिस्थितिकीय अनुक्रमण, 2.3 परिसंस्थांचा अभ्यास, अ) जंगल परिसंस्था, ब) गवताळ परिसंस्था , क) वाळवंटी परिसंस्था, ड) जलपरिसंस्था, तळी व सरोवर परिसंस्था, ओढे व नदी परिसंस्था, सागरी परिसंस्था, खाडी परिसंस्था
नैसर्गिक साधनसंपत्ती : पुनर्नविकरणीय व अपुनर्नविकरणीय : 3.1 भूसंपदा आणि जमिनीच्या वापरातील बदल : भूअवनती, मृदाधूप व वाळवंटीकरण, 3.1.1 भूमी अवनती, 3.1.2 मृदाधूप, 3.1.3 वाळवंटीकरण,
3.2 निर्वनिकरण : करणे व खाणकाम, धरण बांधणी यांचा पर्यावरण, वने, जैवविविधता आणि आदिवासींवरील प्रभाव, 3.2.1 निर्वनीकरण : कारणे व परिणाम, 3.2.2 खाणकाम व धरण बांधणी यांचा पर्यावरण, वने, जैवविविधता व आदिवासींवरील प्रभाव, 3.3 जलसंपत्ती : भूपृष्ठीय व भूगर्भजलाचा उपयोग व अतिवापर, पूर, अवर्षण, जलविवाद (आंतरराष्ट्रीय आणि आंतरराज्यीय), 3.3.1 भूपृष्ठीयव भूगर्भीय जलाचा उपयोग व अतिवापर, 3.3.2 पूर, अवर्षण व जलविवाद (आंतरराष्ट्रीय आणि आंतराज्यीय), 3.4 उर्जासाधने : पुनर्नविकरणीय व अपुनर्नविकरणीय उर्जा साधने, पर्यायी उर्जा साधनांचा वापर, उर्जेची वाढती गरज, 3.4.1 पुनर्नविकरणीय व अपुनर्नविकरणीय उर्जासाधने,
3.4.2 पर्यायी उर्जा साधनांचा वापर, 3.4.3 उर्जेची वाढती गरज
जैवविविधता व संवर्धन : 4.1 प्रस्तावना, 4.1.1 जैवविविधतेचा अर्थ, संकल्पना आणि व्याख्या, 4.1.2 जैवविविधतेच्या पातळ्या : गुणसूत्रीय विविधता, जातीय, विविधता, परिसंस्था विविधता, 4.2 भारतातील जैवविविधतेचे विभाग, 4.3 जैवविविधतेचे प्रारूपे, 4.4 जागतिक जैवविविधतेची समृद्ध स्थळे, 4.5 भारत-एक महा (मेगा) जैवविविधतेचे राष्ट्र, 4.6 भारतातील नामशेष होण्याच्या मार्गावरील प्रजाती व प्रदेशनिष्ठ प्रजाती, 4.6.1 भारतातील नामशेष होण्याच्या मार्गावरील प्रजाती, 4.6.2 भारतातील प्रदेशनिष्ठ प्रजाती, 4.7 जैवविविधतेला धोका, 4.7.1 निवासक्षेत्राची/अधिवासाची हानी, 4.7.2 वन्यजीवांची अवैध शिकार, 4.7.3 मानव-वन्य जीव संघर्ष, 4.7.4 जैविक आक्रमणे, 4.8 जैवविविधतेचे संवर्धन : स्वस्थानी/मुलस्थानी संवर्धन, अन्यस्थानी/ परस्थानी संवर्धन, 4.9 परिसंस्था आणि जैवविविधता सेवा : परिस्थितीकी मूल्य, आर्थिक मूल्य, सामाजिक मूल्य, नैतिक मूल्य आणि सौंदर्य मूल्य.
पर्यावरणीय प्रदूषण : 5.1 पर्यावरणीय प्रदूषण : हवा, जल, मृदा, ध्वनीप्रदूषण – कारणे, परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपाय, 5.1.1 हवाप्रदूषण : कारणे, परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपाय, 5.1.2 जलप्रदूषण, कारणे, परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपाय, 5.1.3 मृदाप्रदूषण : कारणे, परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपाय, 5.1.4 ध्वनीप्रदूषण : कारणे, परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपाय, 5.2 आण्विक आपत्ती आणि मानवी आरोग्याची जोखीम, 5.3 घनकचरा व्यवस्थापन : नागरी व औद्योगिक घनकचरा व्यवस्थापनाचे उपाय, 5.4 प्रदूषण : घटनाचिकित्सा.
पर्यावरणीय धोरणे व कार्यवाही : 6.1 हवामान बदल, 6.2 जागतिक तापमान वाढ, 6.3 ओझोन क्षय, 6.4 आम्ल पर्जन्य, 6.5 पर्यावरण विषयक कायदे, 6.5.1 पर्यावरण संरक्षण कायदा (1986), 6.5.2 हवा प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण कायदा (1981), 6.5.3 पाणी प्रदूषण प्रतिबंध व नियंत्रण कायदा (1974), 6.5.4 वन्य जीव संरक्षण कायदा (1972), 6.5.5 जंगल संवर्धन कायदा (1980), 6.6 आंतरराष्ट्रीय करार, 6.6.1 माँट्रीयल करार, 6.6.2 क्योटो करार / क्योटो प्रोटोकॉल, 6.7 निसर्ग राखीव, 6.8 आदिवासी लोकसंख्या / जमाती व त्यांचे हक्क, 6.9 मानव – वन्यजीव संघर्ष.
मानवी समुदाय आणि पर्यावरण : 7.1 मानवी लोकसंख्यावाढ : पर्यावरणावरील प्रभाव, मानवी आरोग्य व कल्याण, 7.2 प्रकल्पग्रस्तांचे पुनर्वस्तीकरण आणि पुनर्वसन : घटना चिकित्सा, 7.3 आपत्ती व्यवस्थापन : पूर, भूकंप, चक्रीवादळे आणि भूमिपात, 7.4 पर्यावरणीय चळवळी : चिपको, सायलेंटव्हॅली, राजस्थानातील बिष्णोई, 7.5 पर्यावरणीय नीति : पर्यावरण संवर्धनातील भारतीय आणि इतर धर्म व संस्कृती यांची भूमिका, 7.6 पर्यावरणीय संज्ञापन आणि जनजागृती, दिल्ली शहरातील कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅसचा वापर.
क्षेत्र कार्य 290 : 8.1 प्रस्तावना, 8.2 क्षेत्रीय कार्याचे महत्त्व व आवश्यकता, 8.3 क्षेत्रीय अभ्यासाचे टप्पे, 8.4 क्षेत्र अभ्यासाची मांडणी किंवा प्रकल्प अहवाल लेखन, 8.5 क्षेत्रीय कार्य प्रकल्पासाठी आवश्यक कौशल्ये, 8.6 पर्यावरणीय ठेवा /वैभवाचा दस्तऐवज तयार करण्यासाठी आयोजित केलेल्या क्षेत्र भेटी : नदी / जंगल / वनस्पती / प्राणी प्रजाती, 8.7 स्थानिक प्रदूषित स्थळास भेट – शहरी/ ग्रामीण /औद्योगीक/ शेती, 8.8 सामन्यात: आढळणार्या वास्पती, कीटक व पक्षी यांचा अभ्यास आणि त्यांची ओळख पटविण्याची मुलतत्वे, 8.9 साध्या परिसंस्थांचा अभ्यास : तलाव परिसंस्था, नदी परिसंस्था, दिल्ली डोंगररांगा