1. भूगोल आणि प्राकृतिक भूगोल - व्याख्या, स्वरूप, व्याप्ती
आणि महत्त्व ............ 7
भूगोलाचे स्वरूप, व्याप्ती आणि महत्त्व - ‌‘भूगोल‌’ संज्ञेचा अर्थ,
भूगोलाच्या व्याख्या, भूगोलाचे स्वरूप, निसर्गवाद
किंवा पर्यावरणवाद, भूगोलाचा इतिहास,
भूगोलाची व्याप्ती, भूगोलाच्या शाखा, प्राकृतिक भूगोलाच्या शाखा,
मानवी भूगोलाच्या शाखा, भूगोलाच्या अभ्यासाचे महत्त्व प्राकृतिक
भूगोल : व्याख्या, स्वरूप, व्याप्ती आणि महत्त्व - प्राकृतिक भूगोलाच्या
व्याख्या, प्राकृतिक भूगोलाची निर्मिती, प्राकृतिक भूगोलाचे स्वरूप,
प्राकृतिक भूगोलाची व्याप्ती, प्राकृतिक भूगोलाच्या शाखा, प्राकृतिक
भूगोलाचे महत्त्व स्वाध्याय

2. सूर्यकुल .................................................................39
सूर्य, ग्रह, अंतर्ग्रह, बहिर्ग्रह, बुध, शुक्र, पृथ्वी, पृथ्वीचा उपग्रह चंद्र, मंगळ,
गुरु, शनि, युरेनस, नेपच्यून, लघुग्रह, धुमकेतू, अवकाशीय पाषाण, उल्का,
उल्का पाषाण, तारे, आकाशगंगा किंवा दीर्घिका, सूर्यकुलाची वैशिष्ट्ये
स्वाध्याय

3. पृथ्वीची आणि सूर्यकुलाची उत्पत्ती .....................................68
एकतारक परिकल्पना - इमॅन्युएल कांटची तेजोमेघ परिकल्पना,
कांटच्या परकिल्पनेचे परीक्षण द्वितारक परिकल्पना - (1) टी.
सी.चेंबरलेन व फोरेस्ट रे मुल्टन यांची ग्रहकण परिकल्पना, ग्रहकण
परकिल्पनेचे टीकात्मक परीक्षण (2) जेम्स जीन्स आणि सर हॅरॉल्ड
जेफरीज यांची भरती परिकल्पना, भरती परिकल्पनेची गृहीत तत्त्वे, सिगार
द्रव्यापासून ग्रह व उपग्रहांची निर्मिती (3) जेम्स जीन्स यांच्या भरती
परिकल्पनेत सर हॅरॉल्ड जेफरीज यांची सुधारित परिकल्पना - टक्कर
परिकल्पना, भरती परीकल्पनेचे टीकात्मक
परीक्षण स्वाध्याय

4. पृथ्वी : अक्षांश व रेखांश ...............................................85
स्थान निश्चितीसाठी भौगोलिक वृत्तजाळी, अक्षवृत्ते व अक्षांश,
स्वाभाविक अक्षवृत्ते, अक्षांश व रेखांश ठरविण्याच्या पद्धती, अक्षांश व
रेखांश निश्चिती, रेखावृत्ते व रेखांश स्वाध्याय

5. पृथ्वीच्या गती - परिवलन व परिभ्रमण .............................. 101
पृथ्वीची परिवलन गती, पृथ्वीच्या परिवलनाचे परिणाम, पृथ्वीच्या आसाचे
कलणे, पृथ्वीची परिभ्रमण गती, उपसूर्य स्थिती, व अपसूर्य स्थिती,
पृथ्वीच्या परिभ्रमणाचे परिणाम, पृथ्वीची वैश्विक गती स्वाध्याय

6. वेळेचे मापन .......................................................... 118
रेखावृत्ते, रेखांश व वेळ, स्थानिक वेळ, प्रमाण वेळ, ग्रीनिच मध्यम
वेळ, कालविभाग, संयुक्त संघराज्यातील कालविभाग
व त्यांचे प्रमाण रेखावृत्ते, आंतरराष्ट्रीय वार रेषा स्वाध्याय

7. चंद्र व ग्रहणे .......................................................... 135
चंद्राची उत्पत्ती, चंद्राचा पृष्ठभाग, चंद्राचा व्यास, वस्तुमान, व गुरुत्त्वाकर्षण,
चंद्राचा उदय व अस्त काळ, चंद्रप्रकाश व पृथ्वीप्रकाश, वातावरणाचा
अभाव, चंद्राच्या गती, चंद्रकला, शुक्ल व कृष्ण पक्ष, नीलचंद्र, सुपरमून,
चंद्राची उपभू आणि अपभू स्थिती, चंद्राच्या परिभ्रमणाच्या कक्षेची पातळी,
राहू आणि केतू ग्रहणाचे प्रकार - (अ) ग्रहणे: चंद्रग्रहणे
खंडग्रास चंद्रग्रहण, खग्रास चंद्रग्रहण; सूर्यग्रहणे
सूर्यग्रहणांचे प्रकार : (1) खग्रास सूर्यग्रहण (2) खंडग्रास सूर्यग्रहण (3)
कंकणाकृती सूर्यग्रहण, (ब) अधिक्रमण, (क) पिधान स्वाध्याय

संदर्भ ग्रंथसूची .............................................................. 167