दादाभाई नवरोजी : प्रास्ताविक, जीवन परिचय; अ) दादाभाईंचे राजकीय विचार – उदारमतवाद, दादाभाईंच्या विचारातील उदारमतवादाची प्रमुख तत्वे; ब-1) ब्रिटीश शासनावर टीका ब-2) ब्रिटीश शासनावर निष्ठा ब-3) सनदशीर चळवळ क-1) दादाभाईंचे आर्थिक विचार क-2) आर्थिक उत्सारणाचा सिद्धांत क-3) नैतिक शोषण सिद्धांत – दारिद्र दूर करण्याच्या उपाययोजना, दादाभाईंचे समाजवादाविषयीचे विचार ड) स्वराज्यासंबंधीचे विचार/दृष्टीकोन ड-1) भारतीय राष्ट्रवादाचे शिल्पकार/जनक; मूल्यमापन.
लोकमान्य टिळक : प्रास्ताविक, जीवन परिचय; अ) टिळकांचे राजकीय विचार – ब्रिटीश राजसत्तेसंबंधीचे विचार, ब्रिटीश सत्तेची हुकूमशाही, सांस्कृतिक राष्ट्रवाद, साम्राज्यशाहीची मीमांसा, टिळकांचा जहाल मतवाद ब) टिळकांची चतु:सूत्री – स्वदेशी, बहिष्कार, राष्ट्रीय शिक्षण, स्वराज्य क) टिळकांचा सामाजिक सुधारणाविषयक दृष्टिकोन वा विचार ड) लोकमान्य टिळकांचे विचार – ड-1) काँग्रेस पक्षाबाबत विचार ड-2) होमरूल लीग बाबत टिळकांचे विचार ड-3) प्रतियोगी सहकारिता बाबत टिळकांची मते ड-4) लो. टिळक आणि त्यांचे क्रांतीकारी विचार – लोकमान्य टिळकांची स्वातंत्र्य आंदोलनातील भूमिका; मूल्यमापन.
महात्मा गांधी : प्रास्ताविक, जीवन परिचय, गांधीजींवरील प्रभाव व त्यांची ग्रंथरचना; अ) गांधीजींचे सत्य व अहिंसेसंबंधी विचार – अ-1) सत्य अ-2) अहिंसा – अहिंसेचे प्रकार ब-1) सत्याग्रह – सत्याग्रहाचा मार्ग अवलंबण्यासाठी पात्रता, सत्याग्रहाची तंत्रे किंवा मार्ग – असहकार, सविनय कायदेभंग, उपोषण, संप, निरोधन, परकीय आक्रमणाविरुद्ध सत्याग्रह, हिजरत (देशत्याग) ब-2) साध्य आणि साधन क) धर्म आणि राजकारण वा राजकारणाचे आध्यात्मीकरण ड) अस्पृश्यता तसेच जातीऐक्याबद्दल गांधीजींचे विचार ड-1) जातीव्यवस्थेला विरोध – अस्पृश्यता नष्ट करण्यासाठीचे उपाय ड-2) हिंदू-मुस्लिम एकता व जातीय ऐक्य इ) महात्मा गांधींचे राज्यासंबंधी विचार इ-1) आदर्श राज्य वा अहिंसक समाज – आदर्श राज्य, ग्रमराज्य, रामराज्य, स्वयंपूर्ण खेडे इ-2) विश्वस्त सिद्धांत; मूल्यमापन.
स्वातंत्र्यवीर सावरकर : प्रास्ताविक, जीवन परिचय; अ) सावरकरांचे राजकीय विचार अ-1) हिंदू राष्ट्रवादाबाबत सावरकरांचे विचार – हिंदुत्वाची वैशिष्ट्ये अ-2) आंतरराष्ट्रवादाबाबत विचार ब) सावरकरांचे स्वातंत्र, क्रांती, अहिंसा व सैनिकीकरणाबाबतचे विचार ब-1) स्वातंत्र्याबाबतचे विचार – स्वातंत्र्योत्तर काळातील शासन व्यवस्थेबाबत सावरकरांचे विचार ब-2) क्रांतीबाबतचे विचार ब-3) अहिंसेबाबतचे विचार ब-4) सैनिकीकरणाबाबतचे विचार क) सावरकरांचे सामाजिक सुधारणांबाबतचे विचार – जातिव्यवस्थेसंबंधीचे विचार ड) सप्तशृंखला बाबतचे विचार इ) हिंदुच्या आधुनिकीकरणाबाबत विचार – विज्ञान, यंत्रे आणि यंत्रयुगाबाबत सावरकरांचे विचार; मूल्यमापन.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर : प्रास्ताविक, जीवन परिचय, ग्रंथरचना; अ) भारतीय राज्यघटना व घटनावाद बाबतचे विचार ब) सामाजिक व राजकीय लोकशाही बाबतचे आंबेडकरांचे विचार – भारतातील परिस्थिती आणि लोकशाही, सामाजिक लोकशाही बाबत विचार क) जाती संस्थेचे विश्लेषण, जातीसंस्थेबद्दल आंबेडकरांची मते, जातीसंस्था नष्ट करण्याचे उपाय ड) मार्क्सवादाबद्दल डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा दृष्टिकोन – राज्य समाजवादाबद्दल डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा दृष्टीकोण; मूल्यमापन.
पंडीत जवाहरलाल नेहरू : प्रास्ताविक, जीवन परिचय, नेहरूंची ग्रंथरचना व त्यांच्यावरील प्रभाव; अ) पंडीत नेहरूंचे लोकशाहीसंबंधीचे विचार ब) पंडीत नेहरूंचे लोकशाही समाजवादासंबंधी विचार – नेहरूप्रणीत लोकशाही समाजवादाची वैशिष्ट्ये क) पंडीत नेहरूंचे नियोजन व विकासाबाबत विचार – नियोजनाची उद्दिष्टे, लोकशाही समाजवाद व नियोजन, मिश्र अर्थव्यवस्थेबाबत नेहरूंचे विचार, स्वातंत्र्योत्तरकालीन पं. नेहरूंची नियोजनाची संकल्पना, नियोजन आयोगाच्या स्थापनेमागील उद्देश, भारताच्या आर्थिक नियोजनाचे स्थूल उद्देश, पंचवार्षिक योजना ड) पंडीत नेहरूंचे भारताच्या परराष्ट्र धोरणाबाबत विचार ड-1) अलिप्ततावाद – साम्राज्यवादाला व वसाहतवादाला विरोध, अलिप्ततावाद, अलिप्ततावादाचा उदय, अलिप्ततावादाची तत्त्वे, अलिप्ततावादी धोरण व भारताची भूमिका ड-2) पंचशील तत्त्वे ड-3) जागतिक शांततावाद इ) आधुनिक भारताचे शिल्पकार; मूल्यमापन.