1 सामाजिक समस्या ……………………………………………….7

(Social Issues)

अ) व्याख्या, वैशिष्ट्ये, कारणे आणि परिणाम

ब) राज्य आणि त्याची धोरणे, नागरी समाज आणि कृती, गुप्तहेर या समस्यांसाठी पर्याय शोधणे.

2.महिला, युवक आणि पर्यावरणाशी संबंधित समस्या ……………….48

(Issues related with Women, Youth and Environment)

महिलांशी संबंधित समस्या:

अ) घरगुती हिंसाचार: कारणे, स्वरूपे आणि परिणाम

ब) लैंगिक छळ: अर्थ, प्रकार (मौखिक, अशाब्दिक आणि शारीरिक),

क) हुंडा-संबंधित छळ: असमानता, शोषण आणि हिंसाचार

युवकांशी/तरुणाईशी संबंधित समस्या:

अ) सामाजिक-आर्थिक आव्हाने, शैक्षणिक असमानता आणि असमान संधी तरुणाईमध्ये संधींचा अभाव, नैराश्य, ताण आणि चिंता.

ब) रोजगार समस्या – वाढती बेरोजगारी, कॅज्युअलायझेशन, जागतिकीकरणाची आव्हाने, डिजिटलायझेशन आणि एआय

क) आत्महत्या आणि पदार्थांचा गैरवापर – नैराश्य, ताण आणि चिंता, सोशल मीडिया व्यसन

पर्यावरणाशी संबंधित समस्या:

अ) सामाजिक समस्या म्हणून पर्यावरणाचा ऱ्हास – कारणे (नैसर्गिक संसाधनांचे अतिरेकी शोषण, हवामान बदल)

ब) परिणाम: नैसर्गिक संसाधनांचा ऱ्हास, वाढती जोखीम, अस्थिरता, विस्थापन, सीमांत घटकांवरील अन्याय

क) पर्याय – राज्याची भूमिका (धोरण आणि कायदे), नागरी समाज आणि सार्वजनिक कृतीची भूमिका, विकेंद्रीकरण, शोशत विकास

संदर्भ ग्रंथसूची