1.भारताचे भौगोलिक स्थान आणि प्राकृतिक विस्तार……………………9

(Location and Physical Setting)

1.1 भारताचे स्थान व शेजारील देशाशी असलेले संबंध

(Location, relation with neighbouring countries)

1.1.1 भारताचे स्थान व विस्तार

(Location and extent of India)

1.1.2 भारताचे शेजारील देशांशी असणारे संबंध

(Relations with neighbouring countries of India)

1.1.3 भारतातील घटकराज्ये व केंद्रशासित प्रदेश

(States and Union Territories of India)

1.2 भारत : प्राकृतिक विभाग (India : Physical Division)

1.2.1 उत्तरेकडील पर्वतीय प्रदेश / हिमालय पर्वत

(The Northern Mountains)

1.2.2 उत्तर भारतीय मैदानी प्रदेश

(The North Indian Plains)

1.2.3 भारतीय द्वीपकल्पीय पठार

(The Peninsular plateau)

1.2.4 किनारपट्टीची मैदाने

(The Coastal Lowlands)

1.2.5 भारतीय बेटे

(The Islands)

2.नदीप्रणाली आणि हवामान……………………………………….41

(Drainage System and Climate)

2.1 नदीप्रणाली

(Drainage system)

2.1.1 पूर्ववाहिनी नद्या : गंगा, ब्रह्मपुत्रा, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी

(East flowing rivers)6 | प्रशांत पब्लिकेशन्स

2.1.2 पश्चिमवाहिनी नद्या : सिंधू , नर्मदा, तापी आणि वाशिष्टी

(West flowing rivers)

2.2 भारतातील प्रमुख ऋतू आणि सबंधित वातावरण

(Major Seasons and weather associated with them)

2.2.1 उन्हाळा ऋतू (मार्च ते मे)

(Summer season – March to May)

2.2.2 नैऋत्य मान्सूनचा काळ/पावसाळा (जून ते सप्टेंबर)

(Southwest Monsoon season – June to Sept.)

2.2.3 नैऋत्य मान्सूनचे निर्गमन/ईशान्य मान्सून (ऑक्टोबर व नोव्हेंबर)

(Southwest Monsoon withdrawal – Oct. & Nov.)

2.2.4 हिवाळा ऋतू (डिसेंबर ते फेब्रुवारी)

(Winter season – Dec. to Feb.)

3.मृदा आणि वने…………………………………………………..67

(Soil and Forest)

3.1 मृदेचे प्रकार आणि वितरण

(Soil types and distribution)

3.2 मृदा संवर्धन

(Soil conservation)

3.3 वनांचे प्रकार आणि वितरण

(Forest types and distribution)

3.4 वन संवर्धन

(Forest conservation)

4.महाराष्ट्राची प्रशासकीय रचना……………………………………..87

(Administrative set up of Maharashtra)

4.1 महाराष्ट्र राज्याचे भौगोलिक स्थान

(Geographical location of Maharashtra State)

4.2 महाराष्ट्रा शेजारील राज्य

(Adjoining States of Maharashtra)

4.3 महाराष्ट्र : प्रशासकीय विभाग

(Maharashtra : Administrative Divisions)भारत व महाराष्ट्राचा प्राकृतिक भूगोल | 7

5.महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना आणि हवामान…………………………97

(Physical Structure of Maharashtra and Climate)

5.1 महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना

(Physical Structure of Maharashtra)

5.1.1 सह्याद्री पर्वत किंवा पश्चिम घाट

(Sahyadri Mountains or Western Ghats)

5.1.2 महाराष्ट्र पठार किंवा दख्खन पठारी प्रदेश

(Maharashtra Plateau or Deccan Plateau Region)

5.1.3 कोकण किनारपट्टीचे मैदान

(Konkan Coastal Plain)

5.2 महाराष्ट्रातील जलप्रणाली : पूर्व व पश्चिम वहिनी नदीप्रणाली

(Drainage Pattern : East and West Flowing Rivers)

5.2.1 पूर्व वाहिनी नद्या/बंगालच्या उपसागरास मिळणाऱ्या नद्या

(East flowing rivers)

5.2.2 पश्चिम वाहिनी/अरबी समुद्रास मिळणाऱ्या नद्या

(West flowing rivers)

5.3 मुख्य ऋतू आणि त्यांच्याशी संबंधीत हवामान

(Major seasons and weather associated with them)

5.3.1 उन्हाळा ऋतू (Summer season)

5.3.2 पावसाळा ऋतू (Monsoon season)

5.3.3 हिवाळा ऋतू (Winter season)

6.मृदा आणि वनस्पती……………………………………………141

(Soil and Forest)

6.1 मृदेचे प्रकार आणि वितरण

(Soil types and distribution)

6.2 मृदेचीधूप आणि संवर्धन

(Soil degradation and conservation)

6.2.1 मृदेचाक्षय किंवा ऱ्हास

(Soil erosion or degradation)

6.2.2 मृदा संवर्धन/

(Soil conservation )

6.3 वनांचे प्रकार आणि वितरण

(Forest types and distribution)

6.4 वन संवर्धन

(Forest conservation)