1. भारत : स्थान व विस्तार..................9
भारत
स्थान व विस्तार - स्थान, विस्तार, वैशिष्ट्ये
भारतचे शेजारी देश - पाकिस्तान, नेपाळ-भूतान, चीन, बांगला देश, म्यानमार (ब्रम्हदेश), श्रीलंका

2. भूगर्भशास्त्र इतिहास व दख्खनचे पठार.......................16
भारत भूगर्भशास्त्र इतिहास
दख्खनचे -पठार/उंचवट्याचा प्रदेश/द्वीपकल्पीय पठार - माळव्याचे पठार, छोटा नागपूरचे पठार, बुंदेलखंडाचे पठार, महाराष्ट्राचे पठार, कर्नाटकचे पठार, तेलंगणाचे पठार,
किनारपट्टीचा मैदानी प्रदेश - पूर्वकिनारी मैदानी प्रदेश, पश्चिमी किनारी मैदानी प्रदेश
सागरी बेटे - अंदमान व निकोबार, लक्षद्वीप (लखदीव), अपतट बेटे

3. प्राकृतिक विभाग : हिमालयीन प्रदेश....................31
हिमालय पर्वतीय विभाग
हिमालय पर्वतीय प्रदेश
हिमालयाचे भौगोलिक वर्गीकरण - शिवालीकरांगा, लघु हिमालय पर्वत रांगा, बृहद हिमालय/मुख्य हिमालय, ट्रान्स हिमालय
हिमालय-प्रादेशिक विभाग -
1) काश्मीर हिमालय 2) पंजाब हिमालय 3) कुमाऊँन हिमालय 4) नेपाळ हिमालय 5) आसाम हिमालय
हिमालय एक साधन संपत्ती - आर्थिक साधन, कृषी साधन, वनसंपदा, जलसंपदा, अध्यात्म व पर्यटन साधन, संरक्षक साधन, हिमनग आणि हिमरेषा
मैदानी प्रदेश - राजस्थानचे मैदान, पंजाब-हरियाणाचे मैदान, गंगेचे मैदान, ब्रम्हपुत्रा मैदान, भाबर, तराई, भांगर, खादर, भारतीय मैदानी प्रदेशाचे महत्त्व
हिमालयीन प्रमुख खिंडी - आघिल खिंड (काराकोरम-लडाख), बनिहाल खिंड (जवाहर टनेल), बारालाप्चा खिंड (लेह आणि लडाख), बोमडी-ला खिंड, बुर्जिल खिंड, चांगला खिंड, देब्सा खिंड, विहांग खिंड, दिफू खिंड, इमिस ला खिंड, खारदुंग ला खिंड, खुंजेराव खिंड (काराकोरम), जेले प ला, लानक ला, लिखा पानी, जोझीला, लिपूलेख, माना खिंड, मंगशाधुरा खिंड, मुलिंग ला (उत्तराखंड), नाथूला (सिक्किम), नीति खिंड, पंगसान खिंड (अरूणाचल प्रदेश), पेंजी ला खिंड, पीर-पंजाल खिंड, कारा-ताघ खिंड, रोहतांग खिंड, शीपकीला खिंड, थांगळा (लडाख) खिंड, ट्रेल्स खिंड

4. हवामान.................47
भारतीय हवामानाची विविधता
भारतीय हवामानावर परिणाम करणारे घटक - नैसर्गिक रचना, स्थान व अक्षवृत्तीय विस्तार, सागर सान्निध्य, समुद्र सपाटीपासून उंची, ऊर्ध्व हवेचे अभिसरण, चक्रीय वादळे, मान्सून वारे, अल निनो, ला निना प्रवाह.
दक्षणी आंदोलन - मान्सून - चिरसम्मत/औष्णिक संकल्पना, ऋतुमानातील हवामान. पावसाळ्यातील हवामान, हिवाळ्यातील हवामान, उन्हाळ्यातील हवामान
भारतीय हवामान प्रदेश - कोपेनचे हवामान विभाग, स्टॅम्प आणि केन्ड्य्रूचे हवामान वर्गीकरण, त्रिवार्थातर्फे हवामान वर्गीकरण, प्रा.आर.एल. सिंहचे हवामान वर्गीकरण

5. जलप्रणाली/जलसंसाधने...................67
जल प्रणाली - सिंधू जलप्रणाली - रावी नदी, झांसकर, श्योक, शिगार, सतलज नदी, बियास नदी, झेलम नदी, रावी, चिनाब. गंगा नदीप्रणाली - यमुना नदी, चंबळ, सिंद, बेटवा, केन, शारदा, घागरा, सोन नदी, रामगंगा, दामोदर, कोसी. ब्रम्हपुत्रा नदी प्रणाली-लोहित, दिब्रू, धनसिरी, झांजी, उत्तर धनश्री, कलांग, संकोश, मानस, सुबानगिरी, तिस्ता, सुरमा
द्वीपकल्पनीय नदीप्रणाली - द्वीपकल्पीय पठारावरील पूर्ववाहीनी नद्या - महानदी, गोदावरी, कृष्णा जलप्रणाली, कोयना नदी, भीमानदी, दामोदर, सुवर्णरेखा, ब्राम्हणी, कावेरी, पंचगंगा. नर्मदा जलप्रणाली - तवा, हिरण, तापी जलप्रणाली. पश्चिम वाहिनी नद्या - नर्मदा नदी, तापी नदी, पूर्णा, गिरणा. द्वीपकल्पीय उत्तरेकडील पश्चिम वाहिनी नद्या - लुणी नदी, साबरमती नदी, माही.
सरोवरे - नदीय सरोवरे, भूविवर्तनी सरोवरे, क्रेटर (ज्वालामुखी) सरोवरे, हिमानी सरोवरे, वातोढ सरोवरे, विद्राव्य सरोवरे, खाजण, भूघसरण सरोवरे (प्रस्तर भंग), प्रमुख सरोवरे
उत्तर भारतीय प्रमुख तलाव-सरोवरे - उत्तराखंड, नैनिताल, भीमताल, सातताल, रूपकुंड, जम्मू आणि काश्मीर, वूलर सरोवर, दाल सरोवर, सुरजताल, पोंग गाँग त्सो. हिमाचल प्रदेश- चंद्रताल, रेणुका सरोवर, नाको सरोवर, खोजीहर सरोवर. सिक्कीम - खेचोपलरी सरोवर, तयोगंमो सरोवर
ईशान्य भारत - राजस्थानमध्ये सांबर सरोवर, पुष्कर सरोवर, जैसामंडप किंवा ढेबर सरोवर, मध्यप्रदेश - तवा
दक्षिण भारतीय तलाव-सरोवरे ः महाराष्ट्र - रंकाळा, पाझर तलाव. आंध्रप्रदेश - हुसेन सागर, हिमायत सागर, उस्मान सागर, पुलकित सरोवर. ओरिसा - चिल्का सरोवर, कोलेरू सरोवर. केरळ- बेंबनाड सरोवर, बेंबनडू सरोवर, अष्टमुडी सरोवर, वीरअनपुझा सरोवर, सस्थम कोट्टा सरोवर. तामिळनाडू -कलिवेली सरोवर, वीरअनाम सरोवर, चेमबरांबक्कम सरोवर
कालवे, विहिरी व कूपनलिका
जलसंवर्धन व जलव्यवस्थापन - जलसंधारण, जलसंपदा, जलसंधारण-संस्था व संघटना

6. मुद्रा ............................107
भारतीय जमीन (माती) वर्गीकरण : चूनारहित गाळाची मृदा, मध्यम चुन्याची अर्वाचीन गाळाची मृदा, जास्त चुन्याच्या जमिनी-मृदा, मृदा नियोजन
मुद्रा संधारण - मृदा संवर्धनासाठी, मृदा समस्या

7. शेती................122
शेती : एक महत्त्वाची अर्थव्यवस्था (आर्थिक संपदा) - 1. हवामान, 2. भूरचना, 3. माती, 4. जैविक घटक,
5. सामाजिक घटक, 6. आर्थिक घटक
भारतीय कृषि इतिहास - वैदिक काळ, बौध्दकाळ, मौर्य काळ, स्मृतिकाळ, मोगल प्रशासन काळ, ब्रिटीश काळ, स्वातंत्र्योत्तर काळ
सखोल उदरनिर्वाहक शेती - तांदुळाची सखोल उदरनिर्वाहक शेती, तांदुळाशिवाय अन्य पिकांची शेती, लहान शेते, धान्य पिकांची व्यापारी शेती, मळ्याची शेती - मळ्याच्या शेतीची वैशिष्ट्ये, धान्य पिकांची व्यापारी शेती, शेतीची वैशिष्ट्ये, मिश्र शेती, दुग्ध शेती
ख्ख्भारतातील शेतीपध्दती - स्थलांतरीत शेती, निर्वाह स्वरुपाची शेती, मळ्याची शेती, भांडवली शेती
पश्चिम घाट-पर्यावरण ः पश्चिम संस्था, वनस्पती, प्राणी, जलसमृद्धी

8. नैसर्गिक वनस्पती व प्राणिजीवन ........151
नैसर्गिक साधनसंपदा - वनसंपदा, अरण्याचे वर्गीकरण, महत्त्व, संरक्षण, भारतीय वन वैशिष्ट्ये, भारतीय वन प्रकार - उपोष्ण प्रदेशीय रूंदपर्णी वनस्पती, उपोष्ण प्रदेशीय शुष्क सदाहरित वनस्पती, समशीलतोष्ण प्रदेशीय शुष्क विभागीय वनस्पती, समशीलतोष्ण प्रदेशीय अल्पाईन वनस्पती
वन उपयोग - साग, साल, शिसव, देवदार, चीर, सिल्व्हर फर, चाप्लास, बाभूळ, खैर, लाख, चंदन, आंबा, तुंग, रोशा, सुपारी वन संवर्धन, वन्यजीव संरक्षण
जंगल तोड-समस्या - राजस्थानचा वाळवंटी प्रदेश, द्वीपकल्पीय पठारी प्रदेश, मलबार किनारी प्रदेश, निलगिरी प्रदेश

9. जैवविविधता ...............175
भारत -जैवविविधता संपन्न देश, पश्चिम घाट, पूर्व हिमालय क्षेत्र, जैवविविधतेची आर्थिक क्षमता जैवविविधतेचे नुकसान, भारतातील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या संकटग्रस्त प्रजाती, जैवविविधता संवर्धनाची उद्दिष्टे, जैवविविधता संवर्धन पध्दती

10. खनिज संपत्ती ................क्साईट, क्रोमाइट, जस्त (झिंक), शिसे, पायराइट, सोने, चांदी, अभ्रक, जिप्सम, डोलोमाइट, चुनखडी,

11. शक्ती साधने ......217
महत्त्व कोळसा - जग वितरण, भारत-वितरण, पेटोंलियम, नैसर्गिक वायू, अणुशक्ती, युरेनियम, अणूशक्ती संशोधन संस्था, ऊर्जा क्षेत्रातील प्रगती.

12. वाहतुक.....................246
वाहतूक प्रकार - जमिनीवरील, आकाशमार्गी, जलमार्गीख्ख्
रस्ते मार्ग : रस्ते वैशिष्ट्ये, राष्ट्रीय महामार्ग, सुवर्ण चतुर्भूज, राजमार्ग, लोहमार्ग - वैशिष्ट्ये, समस्या.
वाहतूक - भारतातील अंतर्गत जलवाहतूक, अंतर्गत जलवाहतुकीचे तोटे, सागरी वाहतूक, किनारी जलवाहतुक, प्रमुख सागरी मार्ग
हवाई मार्ग - हवाई वाहतुकीच्या विकासावर परिणाम करणारे घटक, नळ वाहतूक, तारेद्वारा विजेची वाहतूक, दळणवळण - दळणवळणचे महत्व,

13. उद्योग धंदे -......................269
औद्योगिक प्रदेश, लोखंड पोलाद उद्योग, सिमेंट उद्योग, कांच उद्योग, साखर उद्योग, ताग उद्योग, अभियांत्रिकी उद्योग
औद्योगिक यंत्र निर्मिती, रेल्वे इंजिन्स, रेल्वे डब्बे (कोच), संरक्षण उत्पादन विभाग, हिंदुस्थान एरॉनॉटिक्स लिमिटेडमधील विमान उत्पादन, जहाजबांधणी उद्योग, भारत डायनॅमिक्स लिमिटेड, औद्योगिकरण आणि वैेिशक तापमान.

14. लोकसंख्या व सामाजिक रचना...........302
लेखसंख्या - जन्मदर आणि मृत्युदर, लोकसंख्यावाढीची कारणे, लोकसंख्या समस्यांवरील उपाययोजना - शैक्षणिक विकास, कुटुंब कल्याण प्रसार, विवाह वयोमर्यादेतील वृध्दी, कन्या-पुत्र समान वैचारिक विकास, रूढी, परंपरा किंवा अंधश्रद्धेऐवजी वैज्ञानिक द्दष्टीकोन, अपंग व्यक्ती विकास, प्रशासकीय सक्ती आणि दंडात्मक कार्यवाही
लोकसंख्या साधन संपत्ती - जनन व जन्मदर, राजकीय दृष्टिकोण
लोकसंख्या वितरण-वितरण, घनता, ख्भौगोलिक घटक, आर्थिक घटक, राजकीय घटक, लोकसंख्या घटक, सामाजिक घटक, ऐतिहासिक घटक
औद्यागिकीकरण व नागरीकरण, लोकसंख्या व सामाजिक रचना

15. पर्यटन............................341
पर्यटन परिणाम -गुणात्मक व अवगुणात्मक -ख्ख् सामाजिक परिणाम, सांस्कृतिक परिणाम, आर्थिक परिणाम, राजकीय परिणाम, प्रदूषण, विनाश, झीज.
पर्यटन स्थाने - भौगोलिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, वास्तुशिल्पीय
राज्य पर्यटन स्थळे, धार्मिक पर्यटन स्थळे

16. सामुदायिक विकास कार्यक्रम...................359
सामुदायिक विकास कार्यक्रम- जवाहर रोजगार योजना, पंतप्रधान रोजगार योजना, स्वर्णजयंती ग्राम-स्वंरोजगार योजना, इंदिरा आवास योजना, प्रधानमंत्री ग्रामीण-सडक योजना, स्वयं साहाय्यता बचतगट,
राष्ट्रीय युवा धोरण 1988 : - 1) संजय गांधी निराधार अनुदान योजना, 2) श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्ती वेतन योजना, 3) इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्ती वेतन योजना, 4) इंदिरा गांधी राष्ट्रीय अपंग निवृत्ती वेतन योजना, 5) राष्ट्रीय कुटुंब लाभ योजना, 6) आम आदमी विमा योजना, 7) इंदिरा गांधी राष्ट्रीय विधवा निवृत्ती वेतन योजना, 8) वृद्धाश्रम
TPT गॅस पाईपलाईन प्रकल्प
भारत -नेपाळ मैत्री बससेवा ः पंतप्रधान विदेश दौरा, भारतभेटीवर विदेशीयांचा दौरा

भारत-प्रशासकीय आकडेवारी व माहिती................371
दिएगॉग्सरिया बेट
अंदबारनिकोबार बेटे
मॉलका सामुद्रधुनी (मलाक्का सामुद्रधुनी)
क्रॉ संयोगभूमी
मालदिव प्रजासत्ताक
आघात प्रतिबंधक राज्य (आघात शोषक राज्य)
भारतीय सीमा
सैनिकी शक्ती विकास - भारतीय स्थलसेना, नौसेना, तटरक्षक दल, भारतीय हवाई दल
सरंक्षण साधने - हवाई संरक्षण आणि लढाऊ विमाने, वाहतूक विमाने, हेलीकॉप्टर्स, हवेतून हवेत क्षेपणास्रे, हवेतून जमिनीकडे - क्षेपणास्रे, रडारविरोधी क्षेपणास्त्रे, हवेतून जमिनीवर शस्त्रे, रॉकेटस्‌‍, भूप्रदेशाचे हवाई संरक्षण पद्धती
देशांची संरक्षण क्षमता - भारत, चीन, पाकीस्तान, श्रीलंका, संयुक्त राज्य अमेरिका, ब्रिटन

वस्तुनिष्ट प्रश्नोत्तरे...................................411
संदर्भ ग्रंथ ....................................371