प्रकरण 1........................................................................9
मानवी विकास: जन्मपूर्व, शैशव आणि बाल्यवस्था
Human Development: Prenatal, Infancy and Babyhood
1.1 मानवी विकासाची संकल्पना: व्याख्या, विकासाचे टप्पे, विकासाचा अभ्यास करण्यासाठीचे पद्धती : कालानुक्रमिक (Longitudinal), छेदात्मक(Cross-Sectional), अनुक्रमिक (Sequential).
1.2 विकासाचे सिद्धांत: फ्रॉइडचा मनोविश्लेषणात्मक (Psychoanalytical), एरिक्सनचा मानसिक-सामाजिक (Psychosocial), पियाजेचा संज्ञानात्मक विकास (Cognitive Development).
1.3 जन्मपूर्व विकास आणि जन्म: जीवनाची सुरुवात, गर्भधारणेचे महत्त्व, जन्मापूर्वीच्या विकासाचे टप्पे, जन्माचे प्रकार आणि एकापेक्षा अधिक जन्म (जुळी, तिळी).
1.4 शैशवावस्था (Infancy): शारीरिक विकास, शैशवावस्थेतील प्रमुख समायोजन - तापमानातील बदल, श्वास घेणे, चोखणे आणि गिळणे, उत्सर्जन.
1.5 बाल्यवस्था (Babyhood): शारीरिक, भाषिक, भावनिक, सामाजिक आणि संज्ञानात्मक विकास.
प्रकरण 2......................................................................59
पूर्व आणि मध्यम बाल्यवस्था
Early and Middle Childhood
2.1 बाल्यवस्थेचे स्वरूप: शारीरिक विकास - शरीराची वाढ आणि बदल, पोषण, झोपेची पद्धत, आरोग्य आणि सुरक्षितता.
2.2 पालकत्व शैली आणि मुलांच्या विकासावर होणारे परिणाम: अधिकारवादी (Authoritative), हुकूमशाही (Authoritarian), उदारमतवादी (Permissive), दुर्लक्षित (Neglectful).
2.3 स्व-ची (Self) वाढ: स्व-संकल्पना, भावना समजून घेणे, आत्म-सन्मान.
2.4 मुलांचे मानसिक आरोग्य आणि उपचार पद्धती: शाळा भीती (School Phobia) आणि इतर चिंता विकार, बालपणातील नैराश्य.
2.5 बालपणातील वर्तन समस्या: अंगठा चोखणे, बिछान्यात लघवी करणे, राग उद्रेक (Temper Tantrum), हट्टीपणा, चोरी करणे.
प्रकरण 3....................................................................130
किशोरावस्था आणि प्रारंभिक प्रौढावस्थेतील विकास
Development in Adolescence and Early Adulthood
3.1 पौगंडावस्थेतील शारीरिक बदल: शारीरिक वाढ, लैंगिक परिपक्वता, प्राथमिक आणि दुय्यम लैंगिक वैशिष्ट्ये, पौगंडावस्थेतील बदलांवरील प्रतिक्रिया, लवकर विरुद्ध उशिरा येणारी परिपक्वता
3.2 किशोरावस्थेतील आरोग्यविषयक समस्या: पोषणाची गरज, आहाराशी संबंधित विकार, लैंगिक क्रियाकलाप, लैंगिक संसर्गजन्य आजार (STD), किशोरवयीन गर्भधारणा
3.3 किशोरावस्थेतील सामाजिक बदल: सहकाऱ्यांच्या समूहाचा प्रभाव, सामाजिक वर्तनातील बदल, नवीन सामाजिक गटांची निर्मिती, मित्रांच्या निवडीतील नवीन मूल्ये
3.4 प्रारंभिक प्रौढावस्थेतील वैयक्तिक आवडी: देखावा, कपडे, यश, स्वातंत्र्य, पैसा, शिक्षण, व्यवसाय आणि प्रतिष्ठेची प्रतीके
3.5 प्रारंभिक प्रौढावस्थेतील व्यावसायिक आणि वैवाहिक समायोजन: व्यवसायाची निवड, व्यवसाय निवडीवर परिणाम करणारे घटक, जोडीदाराशी समायोजन, लैंगिक समायोजन, पालकत्वाशी समायोजन प्रकरण 4....................................................................175
मध्यम आणि उत्तर प्रौढावस्थेतील विकास
Development in Middle and Late Adulthood
4.1 मध्यम वयातील आरोग्य आणि तंदुरुस्ती: लैंगिकता, आजारपण, राग व शत्रुत्व, शारीरिक आव्हानांना जुळवून घेणे, तणाव व्यवस्थापन, व्यायाम आणि सकारात्मक दृष्टीकोन ठेवणे.
4.2 मध्यम वयातील जीवनशैली: एकल जीवन (Singlehood), ऑनलाइन डेटिंग, विवाह, घटस्फोटानंतरचे डेटिंग, आजोबा-आजी होणे (Grandparenthood), मित्रत्वाचे नाते.
4.3 उत्तर प्रौढावस्था: स्वरूप, शारीरिक बदल, आरोग्य, तंदुरुस्ती आणि अपंगत्व.
4.4 सेवानिवृत्तीशी समायोजन: नवीन जीवनशैली स्वीकारणे, स्वतःची ओळख पुन्हा निश्चित करणे, आर्थिक नियोजन, आरोग्य व्यवस्थापन, सामाजिक आधार, नवीन कौशल्ये शिकणे, कुटुंब आणि मित्रांशी संबंध राखणे.
4.5 वृद्धापकाळातील लवचिकता (Resilience): अडचणींना सामोरे जाण्याची क्षमता, सकारात्मक दृष्टीकोन राखणे, स्वतःबद्दलचा सकारात्मक दृष्टीकोन ठेवणे, अनुकूलता आणि लवचिकता.
संदर्भ ग्रंथसूची..............................................................243