Your cart is empty now.
प्रस्तुत पुस्तकाची मांडणी पाच प्रकरणामध्ये मुद्देसूद व साध्या आणि सोप्या भाषेमध्ये करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. अभ्यासक्रम म्हणजे विशिष्ट स्तरावरील प्रक्रियेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांपर्यंत ज्ञानात्मक भावात्मक आणि क्रियात्मक क्षेत्रात बदल घडविण्यासाठी ठरवून दिलेली चाैकट, ज्यामध्ये विषयाच्या माध्यमातून विद्यार्थी उद्दिष्ट पर्यंत मार्गक्रमण करताे. अभ्यासक्रमाचे विविध ध्येय उद्दिष्टे असतात. शिक्षणात अध्ययन अध्यापन ही महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया आहे, या दाेन्हींचा सुवर्णमध्य साधला तरच उत्तम.त्यामुळे ज्ञान आणि अभ्यासक्रम या दाेन्ही घटकांना शिक्षणात महत्त्वाचे स्थान आहे, जे शिक्षकांनी सविस्तरपणे माहीत करून घेणे अपेक्षित असते. त्यामुळे ज्ञानाची संकल्पना, अर्थ, स्वरूप, महत्त्व, ज्ञानाची उत्पत्ती, तसेच ज्ञान निर्मितीच्या प्रक्रिया, बाैद्ध, जैन, इस्लामिक तत्त्वज्ञानानुसार ज्ञान, ज्ञानाची पैलू, ज्ञानाचे प्रकार, भारतीय आणि पाश्चत्य, तत्त्वज्ञानानुसार ज्ञान ज्ञानाचे विविध स्राेत, अभ्यासक्रमाची संकल्पना, आणि दृष्टिकाेन विविध स्तरावरील अभ्यासक्रम, अभ्यासक्रम विकसनाचे प्रकार आणि दृष्टिकाेन, अभ्यासक्रम विकसनाची प्रतिमाने, अभ्यासक्रम अंमलबजावणीतील शिक्षकाची भूमिका अभ्यासक्रमावर परिणाम करणारे घटक, पाठ्यक्रम इ.जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते. इ. सर्व मुद्यांची चर्चा या पुस्तकात केलेली आहे ती आपणा सर्वांना उपयुक्त ठरेल असा विश्वास वाटताे.
प्रकरण १: अभ्यासक्रमाची ओळख
१.१ अभ्यासक्रमाची संकल्पना, स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये
१.२ मुख्य अभ्यासक्रम संकल्पना: सुप्त अभ्यासक्रम (Hidden Curriculum), सर्पिल अभ्यासक्रम (Spiral Curriculum), शालेय ज्ञान
१.३ पाठ्यक्रमाची संकल्पना (Syllabus)
१.४ अभ्यासक्रम (Curriculum) आणि पाठ्यक्रम (Syllabus) यांमधील संबंध
१.५ विविध स्तरांवरील अभ्यासक्रम: राष्ट्रीय, राज्य, शाळा, वर्ग आणि त्या संदर्भातील विविध समस्या
१.६ अभ्यासक्रम विकसनाची तंत्रे आणि तत्वे
१.७ अभ्यासक्रम विकासाचे प्रकार आणि दृष्टिकोन
१.८ अभ्यासक्रम विकासामध्ये शिक्षकाची भूमिका
प्रकरण २: ज्ञान आणि जाणून घेणे
२.१ ज्ञान: अर्थ व संकल्पना
२.२ ज्ञानाची उत्पत्ती: संवेदी अनुभव, तर्क, मौखिक आणि प्रायोगिक चौकशी
२.३ जीन पियाजे, जेरोम ब्रुनर, लेव्ह वायगोत्स्की यांसारख्या विचारवंतांनी दिलेल्या ज्ञान निर्मितीच्या प्रक्रिया
२.४ बौद्ध तत्वज्ञान, जैन तत्वज्ञान आणि इस्लामिक तत्वज्ञानानुसार ज्ञान
२.५ ज्ञान आणि माहिती यातील फरक
२.६ विवेकबुद्धी आणि विश्वास
प्रकरण ३: ज्ञानाचे स्त्रोत, प्रकार आणि पैलू
३.१ ज्ञानाचे पैलू: स्थानिक आणि सार्वत्रिक, सैद्धांतिक आणि व्यावहारिक, शालेय आणि शाळाबाह्य
३.२ ज्ञाननिर्मिती करण्यात सामाजिक घटकांचा विचार: लोकशाही, बहुसंस्कृतीकरण, आधुनिक मूल्ये व सामाजिक परिवर्तन
३.३ ज्ञानाचे प्रकार: स्वदेशी ज्ञान, अनुशासनात्मक ज्ञान, जागतिक ज्ञान, अभ्यासक्रम आशय ज्ञान, वैज्ञानिक ज्ञान
३.४ भारतीय आणि पाश्चात्य तत्वज्ञानानुसार ज्ञान
३.५ लोकशाही, बहुसंस्कृतीकरण आणि सामाजिक परिवर्तनासाठी ज्ञाननिर्मिती
३.६ धर्मनिरपेक्षतेच्या दृष्टिकोनातून अभ्यासक्रमाची रचना
३.७ बहुसंस्कृतीवाद आणि लोकशाही शिक्षण: अर्थ व संकल्पना
३.१० ज्ञानरचनावादाची संकल्पना
प्रकरण ४: अभ्यासक्रम विकसनाची प्रतिमाने (Models)
४.१ आदर्शवाद, वास्तववाद, निसर्गवाद, व्यावहारिकवाद यातील अभ्यासक्रम
४.२ अभ्यासक्रमाचे समाजशास्त्रीय, मानसशास्त्रीय, वैज्ञानिक आणि संज्ञानात्मक निर्धारक
४.३ अभ्यास साहित्य, संदर्भ, निवड आणि विकास यामध्ये शिक्षकांची भूमिका
४.४ अभ्यासक्रम विकास, अंमलबजावणी आणि संशोधनामध्ये शिक्षकाची भूमिका
४.५ अभ्यासक्रमाचे मूल्यमापन आणि पुनर्मूल्यांकनाची प्रक्रिया
४.६ तांत्रिक आणि वैज्ञानिक अभ्यासक्रम विकास नमुने: हिल्डा टाबा मॉडेल, टायलर मॉडेल, सायलर आणि अलेक्झांडर पॅराडाइम
४.८ पाठ्यपुस्तक (Textbook)
४.९ शिक्षक हस्तपुस्तिका (Teacher's Handbook)
४.१० संदर्भ पुस्तक (Reference Book)
प्रकरण ५: ज्ञान, अभ्यासक्रम आणि अध्ययनकर्ता
५.१ भारतीय राज्यघटनेनुसार शिक्षणाची संकल्पना
५.२ ज्ञान निर्मिती आणि प्रसारामध्ये तज्ज्ञांची भूमिका
५.३ अभ्यासक्रम रचनेचे निर्धारक घटक: राष्ट्रीय, सामाजिक, सांस्कृतिक, भौगोलिक, आर्थिक विविधता
५.४ अभ्यासक्रम रचनेचे आंतरराष्ट्रीय संदर्भ
५.५ अध्ययनकर्त्यांची (विद्यार्थ्यांची) वैशिष्ट्ये
५.७ भारताच्या संदर्भात राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० (NEP 2020) चे महत्त्व
५.८ शालेय संस्कृती आणि प्रक्रियांबाबत राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (NCF) २०२३ ची वैशिष्ट्ये
५.९ अभ्यासक्रम मूल्यमापनाचे मार्ग
५.१० अभ्यासक्रमातील व्यावहारिक गरजा आणि बदल
५.११ विद्यार्थी, शिक्षक, समाज आणि प्रशासन यांच्याकडून प्रत्याभरण
तुमच्या पुस्तकाच्या शेवटी असलेली 'संदर्भ ग्रंथसूची' (Bibliography) ही युनिकोड मराठीमध्ये खालीलप्रमाणे आहे:
संदर्भ ग्रंथसूची...................................................................................................२०९