प्रकरण 1................................................11
पांडुरंग सदाशिव साने - साने गुरुजी - यांचा जीवनपट

प्रकरण 2....................................................14
बालपण आणि कुटुंबसंस्कार
1) पालगडमधील बालपण, 2) आईच्या संस्कारांचा प्रभाव, 3) गरिबी आणि संवेदनशील मनाची जडणघडण

प्रकरण 3................................................16
शिक्षण आणि विद्यार्थी जीवन
1) पुण्यातील शिक्षणप्रवास, 2) राष्ट्रीय चळवळीचा प्रभाव, 3) शिक्षक म्हणून पहिली पायरी

प्रकरण 4.........................................................18
अमळनेरचा सुवर्णकाळ- साने गुरुजींच्या जीवनातील निर्णायक कालखंड
1) अमळनेरने पांडुरंग सदाशिव साने यांना ‘गुरुजी’ ही उपाधी दिली, 2) प्रताप हायस्कूलमध्ये आगमन, शिक्षक म्हणून कार्याची दिशा विद्यार्थ्यांसाठी आदर्श व्यक्तिमत्त्व, 3) अध्यापनशैली: जीवनशिक्षणाची प्रयोगशाळा- (1) पाठांतराऐवजी समज, (2) प्रश्न विचारण्याचे स्वातंत्र्य, (3) नैतिक मूल्यांवर भर, 4) विद्यार्थ्यांवरील अपार प्रेम-शिक्षणातील मूल्याधिष्ठित दृष्टिकोन, 5) अमळनेरमधील सामाजिक भान, 6) राष्ट्रीय चळवळीचा प्रभाव, 7) ‘खरा तो एकचि धर्म’ : मानवतेचा घोष, 8) साहित्यनिर्मितीची बीजे, 9) शिक्षक ते कार्यकर्ता, 10) व्यक्तिमत्त्वातील परिवर्तन, 11) विद्यार्थ्यांवर दीर्घकालीन परिणाम, 12) अमळनेरचा कालखंड : एक मूल्यमापन, 13) निष्कर्ष : सुवर्णपान

प्रकरण 5.....................................................23
स्वातंत्र्यलढा आणि कारावास
1) स्वातंत्र्य आंदोलनातील सहभाग, 2) तुरुंगातील अनुभव, 3) त्याग, तपश्चर्या आणि राष्ट्रप्रेम

प्रकरण 6..................................................25
साहित्यसेवा : शब्दातून संस्कार
1) साहित्यसेवेची प्रेरणा. 2) प्रमुख साहित्यकृतींचा आढावा, 3) कथांमधील करुणा, समता आणि मानवता, 4) बालसाहित्यातील योगदान

प्रकरण 7........................................................27
श्यामची आई - मातृसंस्कारांचे अमर चित्र
1) प्रस्तावना, 2) कथानकाची रचना, 3) प्रमुख व्यक्तिरेखा- (1) श्याम, (2) आई, (3) वडील, 4) पुस्तकातील प्रमुख प्रसंग व त्यांचे अर्थ- (1) प्रामाणिकपणाचा संस्कार, (2) गरिबीतला स्वाभिमान, (3) सर्वधर्मसमभाव, (4) आईचा त्याग, (5) शिस्त आणि कर्तव्य, (6) अंतःकरणशुद्धी, 5) पुस्तकातील संस्कारमूल्ये- (1) सत्यनिष्ठा, (2) करुणा आणि समता, (3) त्याग आणि संयम, (4) राष्ट्रप्रेम आणि कर्तव्यभावना, 6) साहित्यवैशिष्ट्ये,
7) पुस्तकाचे महत्त्व, 8) तत्त्वज्ञानात्मक बाजू, 9) निष्कर्ष

प्रकरण 8................................................32
ङ्गभारतीय संस्कृतीङ्घ ग्रंथ - भारतीय जीवनमूल्यांचे तत्त्वज्ञान उलगडणारा, अंतर्मुख करणारा आणि राष्ट्रनिर्मितीस प्रेरणा देणारा विचारग्रंथ
प्रस्तावना, 1) संस्कृतीची संकल्पना : अंतःकरणाची उन्नती, 2) भारतीय संस्कृतीचा ऐतिहासिक प्रवास, 3) आध्यात्मिकता : संस्कृतीचा कणा, 4) सहिष्णुता आणि समन्वय, 5) कर्तव्यप्रधान जीवनदृष्टी, 6) स्त्रीचे स्थान आणि गौरव, 7) शिक्षण आणि संस्कार, 8) त्याग, सेवा आणि मानवता, 9) राष्ट्रभावना आणि विश्वबंधुत्व, 10) आधुनिक काळातील आव्हाने, 11) ग्रंथाचे साहित्यिक व तत्त्वज्ञानिक वैशिष्ट्य

प्रकरण 9..............................................35
साने गुरुजींनी ङ्गपत्रीङ्घ या नावाने केलेले लेखन
प्रस्तावना, 1) टोपणनावांची परंपरा आणि ऐतिहासिक संदर्भ, 2) साने गुरुजींची टोपणनावे : उपलब्ध संदर्भ, 3) ‘पत्री’ या नावाची सांकेतिक अर्थछटा, 4) लेखनाचे स्वरूप, 5) शैलीवैशिष्ट्ये, 6) वैचारिक अधिष्ठान, 7) टोपणनाव आणि आत्मविलोपन, 8) समीक्षात्मक मूल्यांकन

प्रकरण 10........................................38
समाजसुधारक साने गुरुजी
1) समाजसुधारक म्हणून त्यांची भूमिका, 2) अस्पृश्यता निर्मूलन चळवळ,
3) समता आणि बंधुता, 4) मंदिरप्रवेश आंदोलन

प्रकरण 11.............................................40
पत्रकारिता आणि विचारप्रवाह
1) पत्रकारितेकडे वळण्यामागील प्रेरणा, 2) साप्ताहिक ‘साधना’ ची स्थापना, 3) लेखनातील तत्त्वनिष्ठता, 4) सामाजिक जागृतीचे कार्य.

प्रकरण 12.......................................................42
मानवतावादी तत्त्वज्ञान
1) मानवतावादाची मूलतत्त्वे, 2) प्रेम, करुणा आणि त्याग, 3) धर्मनिरपेक्षता आणि विश्वबंधुत्व, 4) गांधीजींच्या विचारांचा प्रभाव

प्रकरण 13.......................................................44
युवकांसाठी संदेश
1) युवकांवरील विश्वास, 2) राष्ट्रनिर्मितीत तरुणांची भूमिका, 3) चारित्र्यनिर्मितीचे तत्त्व 4) आजच्या काळातील उपयुक्तता

प्रकरण 14.............................................46
अंतर्मुख जीवन आणि त्याग
1) अंतर्मुख स्वभाव आणि वैयक्तिक संघर्ष, 2) आत्मचिंतन आणि आध्यात्मिक दृष्टिकोन, 3) त्यागमय जीवन, 4) अंतिम दिवस

प्रकरण 15....................................................48
व्यक्तिमत्त्वाचे मूल्यांकन
1) व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये, 2) समकालीन प्रतिक्रिया, 3) आधुनिक दृष्टिकोनातून पुनर्मूल्यांकन- (1) मानवतावादाची उपयुक्तता, (2) मूल्याधिष्ठित शिक्षण, (3) सामाजिक समतेचा संदेश, (4) भावनिकतेचे पुनर्मूल्यांकन

प्रकरण 16.....................................................50
साने गुरुजींनी Will Durant लिखित ‘The Story of Philosophy’ ग्रंथाचे ‘पाश्चात्य तत्त्वज्ञानाची कहाणी’ नावाने केलेला मराठी अनुवाद

प्रकरण 17.......................................................54
स्पिनोझाचे "ईश्वर = निसर्ग" तत्त्व, भारतीय अद्वैत आणि साने गुरुजी
1) प्रस्तावना, 2) स्पिनोझाचे तत्त्वज्ञान : स्पिनोझाचे ‘ईश्वर = निसर्ग’ तत्त्व काय सांगते? 3) साने गुरुजींचे ईश्वराबद्दल काय मत होते? ते त्यांनी स्पिनोझाच्या Ethics नावाच्या पुस्तकाचा अनुवाद का केला असेल?- (1) साने गुरुजींचे ईश्वरविषयक मत,
(2) साने गुरुजींनी स्पिनोझाच्या Ethics नावाच्या पुस्तकाचा अनुवाद का केला असेल?, (3) साने गुरुजी = स्पिनोझा?, 4) भारतीय अद्वैत वेदांत : मूलभूत संकल्पना, 5) मूलभूत फरक : सखोल तुलना- (1) जगाचे स्वरूप, (2) ईश्वराची संकल्पना, (3) मुक्ती (Liberation), (4) ज्ञानपद्धती, (5) नियतिवाद, (6) अंतिम सत्य (Ultimate Reality), 6) ईश्वर आणि स्वातंत्र्य, 7) भारतीय तत्त्वज्ञानाशी साम्य, 8) समाजजीवनावर परिणाम, 9) नैतिक आणि सामाजिक परिणाम, 10) साने गुरुजींच्या अनुवादाचे महत्त्व, 11) आधुनिक संदर्भातील महत्त्व, 12. सारांश तक्ता

प्रकरण 18....................................................................61
टॉलस्टॉयचे अंत : करणातील ईश्वरराज्य आणि साने गुरुजींची
मानवधर्माची संकल्पना
1) प्रस्तावना, 2)“The Kingdom of God Is Within You” : ग्रंथपरिचय- (1) ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, (2) मुख्य प्रतिपादन, (3) उदाहरण, 3) गांधीजींवरील प्रभाव, 4) साने गुरुजी आणि टॉलस्टॉय : प्रभावाचा प्रश्न, 5) विचारसाम्याचा तुलनात्मक अभ्यास- (1) ईश्वराची संकल्पना, (2) अहिंसा, (3) राज्यसत्तेवरील टीका, 6) तत्त्वज्ञानिक विश्लेषण- (1) टॉलस्टॉय : ख्रिस्ती अराजकतावाद, (2) साने गुरुजी : मानवतावादी आध्यात्मिकता, 7) उदाहरणाधारित तुलना, 8) अनुवादाचा प्रश्न : ऐतिहासिक मूल्यांकन, 9) समकालीन संदर्भ, 10) निष्कर्ष

प्रकरण 19.................................................64
पूज्य साने गुरुजींचे निधन
1) स्वातंत्र्योत्तर भारताची पार्श्वभूमी (1947-1950), 2) गांधीहत्या आणि साने गुरुजी, 3) आदर्शवाद विरुद्ध वास्तव, 4) त्यांची वैयक्तिक अवस्था- (1) शारीरिक थकवा: (2) मानसिक ताण: (3) एकाकीपणा:, 5) अखेरचे दिवस (मुंबई जून 1950)- अखेरची पत्रे - आशय व अर्थ, 6) त्यांच्या निधनानंतरची प्रतिक्रिया,
7) इतिहासकारांचे मत, 8) निष्कर्ष.

उपसंहार...................................................67

परिशिष्ट 1: साने गुरुजी - प्रमुख साहित्यसूची....................69

संदर्भ सूची.......................................70