युरोपियन सत्तांचे भारतात आगमन : 1) पोर्तुगीज 2) फ्रेंच- कर्नाटकात इंग्रज-फ्रेंच संघर्ष, पहिले कर्नाटक युद्ध (इ.स. 1746-इ.स. 1748), दुसरे कर्नाटक युद्ध (इ.स. 1749 – इ.स. 1754), तिसरे कर्नाटक युद्ध (इ.स.1756 – इ.स.1763), 3) ब्रिटीश, 2. भारतात ब्रिटिश राज्याच्या विस्ताराची साधने : तैनाती फौज – पद्धती, स्वरूप, तैनाती फौज पद्धती : फायदे व तोटे, परिणाम, 3. आर्थिक बदल : जमीन-महसुल पध्दती, कायमधारा पध्दत-जमीनदारी पध्दत, कायमधारा पद्धतीचे स्वरूप
1857 चा उठाव : 1857 चा उठाव कारणे – राजकीय कारणे, आर्थिक कारणे, सामाजिक कारणे, 2. सामाजिक – धार्मिक चळवळी : ब्राम्हो समाज – आत्मीय सभा, ब्राह्मो समाजाची स्थापना, तत्त्वे, धार्मिक कार्य, 3. आधुनिक शिक्षण : आधुनिक शिक्षणाचा उदय व विकास, शिक्षणाचे वैयक्तिक पातळीवर प्रयत्न,
राष्ट्रवाद : राष्ट्रवादाचा उदय करणे, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना, काँग्रेसची ध्येय व उद्दिष्टे, राष्ट्रीय काँग्रेसच्या मागण्या, 2. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (प्रारंभिक काळ) : मवाळांचा उदय-कारणे, बंगालचे विभाजन, बंगालच्या विभाजनाची पार्श्वभूमी, बंगाल विभाजनाचे उद्देश, बंगालच्या विभाजनाची योजना, 3. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (उत्तर काळ) : जातीय प्रवाहाचा उदय व मुस्लीम लीग संघटनेची निर्मिती, वहाबी आंदोलन, मुस्लीम समाजात जागृती व नवीन नेतृत्वाचा उदय, अलिगढ चळवळ-सर सय्यद अहमद खा, विचार व धोरणात बदल, ब्रिटिश शासनाचे समर्थन, मुस्लीम शिक्षण संमेलन
मो. क. गांधी यांचे प्रारंभिक कार्यक्रम : सत्याग्रह-अहिंसा-हरताळ, प्रारंभिक संघर्ष : चंपारण सत्याग्रह, अहमदाबाद मील कामगार संप, खेडा सत्याग्रह, रौलट अ‍ॅक्ट, जालियनवाला बाग हत्याकांड, 2. असहकार चळवळ : असहकार चळवळीची कारणे, नागपूर अधिवेशन-काँग्रेसचा असहकार चळवळीचा निर्णय, असहकार चळवळीचे, 3. सविनय कायदेभंग चळवळ : सविनय कायदेभंग चळवळीची कारणे, सविनय कायदेभंगाची चळवळ, कायदेभंग चळवळीचे स्वरूप, 4. चले जाव चळवळ : चले जाव चळवळीची कारणे, वर्धा प्रस्ताव, मुंबई अधिवेशन व छोडो भारत ठराव
घटनात्मक विकास : 1909 चा इंडियन कौन्सिल अ‍ॅक्ट, 1909 च्या इंडियन कौन्सिल अ‍ॅक्टमधील तरतुदी, 1919 चा भारत सरकारचा कायदा, माँटेग्यू-चेम्सफोर्ड अहवाल, 2. क्रांतिकारी चळवळ : वासुदेव बळवंत फडके, दामोदर आणि वासुदेव व बाळकृष्ण चाफेकर बंधु, विनायक दामोदर सावरकर, लाहोर कट, काकोरी कट, चितगाव कट, आत्मोन्नती समिती, 3. नेताजी सुभाषचंद्र बोस व आझाद हिंद सेना : आझाद हिंद सेनेची स्थापना, आझाद हिंद सेनेत नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांची भूमिका, 4. भारताची स्वातंत्र्याकडे वाटचाल : क्रिप्स योजना, क्रिप्स मिशनचे आगमन व क्रिप्स मिशनच्या शिफारशी, क्रिप्स योजना काँग्रेसने का फेटाळली?, मुस्लीम लीगने क्रिप्स योजना का फेटाळली?, कॅबिनेट मिशन